• یکشنبه ۴ تیر ماه، ۱۳۹۶ - ۱۳:۰۰
  • دسته بندی : فرهنگی و هنری
  • کد خبر : 964-885-5
  • خبرنگار :
  • منبع خبر : ----

سهم هنرمند چیزی بیش از نان جوست

نان خشکیده با آب، بیش از سایر المان‌های فقر در این اتاق آزاردهنده به نظر می‌رسد، مردی با موی سپید با قلم‌مویی که در دست دارد در حال خلق شاهکار هنری است که قرار است در کاخی چشم ببیندگان را نوازش دهد، شاید باورکردنی نباشد که این صحنه ممکن است یکی از صحنه‌های زندگی هنرمندی از هنرمندان بزرگ این سرزمین باشد که خاطره برخی علیرغم جایگاه ارزشمندشان حتی از یاد تاریخ نیز رفته یا کمرنگ شده و در فقر و تنگدستی دنیای فانی را وداع گفته اند .

نان جو آغشته در خون، قسمتی از اشعار معروف باباطاهر عریان است، به ‌راستی هیچ شعری به این شیوایی نمی‌تواند درد و رنج یک انسان را از فقر اقتصادی به نمایش بگذارد، قطعا این شاعر با تمام وجودش این درد را حس کرده، براستی چرا هنرمندان در برهه‌های مختلف زمان در فقر بسر می‌بردند.

وقتی خبر فروش فلان اثر هنری را در حراج‌های بین‌المللی می‌شنویم در می‌یابیم قیمت هنر از گوهر بیشتر است، اما این سئوال مطرح می‌شود که چرا اکثر هنرمندان از وضعیت اقتصادی خود رنج می‌برند و نمی‌توانند از طریق هنر درآمد مطلوبی داشته باشند. غالب‌ آنها برای تامین مخارج زندگی خود به کار دوم مشغول هستند، همین امر باعث می‌شود که هنرمندی که عمر خود را باید صرف ارتقا هنر کند، از این امر باز بماند و شاید هم هیچگاه به جایگاهی که بایسته است، نرسد .

متاسفانه صدماتی که از ناکارآمد بودن اقتصاد هنر به هنر و هنرمند وارد می‌شود، جبران‌ناپذیر است و اثرات منفی آن در آینده مشخص می‌شود. در ادامه با گفت‌و‌گو با یک فعال اقتصادی به بررسی چالش‌ها، مسائل و مشکلات اقتصاد هنر می‌پردازیم .

علیرضا یزدانی در گفت‌و‌گو با خبرنگار ایسنا، منطقه مرکزی، در خصوص اقتصاد هنر گفت: اقتصاد سرگرمی یا intertainment  شامل اقتصاد هنر، گردشگری و صنایع دستی است. مقوله اقتصاد هنر در ایران شکل فعالی نداشته و همواره به لحاظ فرهنگی در ذهن ما این موضوع پرورش داده شده که هنر مقوله احساسی، فانتزی و هیجانی است و نبایستی با مسائل مالی درهم‌آمیختگی داشته باشد.

وی افزود: همواره در جامعه ایرانی مبنا بر این بود که "علم بهتر است یا ثروت" و معنای عمومی آن گویای این مطلب است که یا می‌توان به علم دسترسی پیدا کرد یا ثروت، اگر این موضوع را به دنیای هنر بسط و گسترش دهیم به این سوال می‌رسیم که هنر بهتر است یا ثروت، این نگرش که عموما نمی‌توان از طریق هنر به ثروت دست یافت، ریشه در فرهنگ تاریخی ما دارد .

  وی ادامه داد: شرایط دشوار اقتصادی هنرمندان نتیجه این نگرش در برهه‌های مختلف زمانی است، به عنوان مثال کمال‌الملک، شاخص نقاشی کلاسیک ایران در برهه‌هایی از زندگی خود در فقر و دشواری زندگی ‌کرد، این موضوع بغرنج در همه رشته‌های هنری قابل تعمیم است .

این فعال اقتصادی عنوان کرد: در حال حاضر اقتصاد مدرن دنیا، مقوله اقتصاد هنر را به عنوان یک شاخه در نظر می‌گیرد، در اقتصاد هنر، هنرمند بایستی درآمد نسبتا خوبی داشته باشد و تولیدات هنری هم به عنوان ذخایر اقتصادی قلمداد می‌شوند، در ایران هم در سال‌های اخیر توجه به این مقوله آغاز شده است .

یزدانی افزود: طبق ذهنیت غلطی که در گذشته در ایران وجود داشت، قیمت‌گذاری آثار هنری به میزان زحمتی که برای خلق آن صرف شده بود، بستگی داشت و این در حالی است که در تمام دنیا بازار عرضه و تقاضا ارزش آثار هنری را تعیین می‌کند .

ارزش بالای تولیدات هنری، توجیهی برای امکان سرمایه‌گذاری

وی فرایند ارزش‌پذیری آثار هنری در ایران را اینگونه بیان کرد: در بازار سنتی هنرمند قادر به تامین هزینه‌های زندگی از طریق فروش آثار هنری نبود و بیشتر هنرمندان از طریق برگزاری کلاس‌های آموزشی ارتزاق می‌کردند، اما در دهه اخیر به علت گسترش ارتباط با دنیای غرب و عرضه آثار هنرمندان ایرانی در گالری‌ها و حراجی‌های کشورهای دیگر، شاهد افزایش فاحش قیمت محصولات هنری بودیم. به طور سنتی ایرانیان برای سرمایه‌گذاری با پول مازاد خود ملک یا طلا می‌خریدند و انتظار داشتند که این سرمایه‌گذاری برای آنها ارزش افزوده داشته باشد، ولی پس از آنکه با ورود آثار هنری ایرانی به گالری‌ها و حراجی‌های بین‌المللی قیمت این تولیدات هنری افزایش چشمگیری یافت، با این واقعیت روبرو شدیم که محصولات هنری ارزش مادی بالایی دارند، پس می‌توان همانند ملک و طلا به عنوان یک نوع سرمایه‌گذاری به این تولیدات نگاه کرد.

این مجموعه‌دار آثار هنری با اشاره به اینکه در حال حاضر در کشورمان شاهد ارزش افزوده محصولات هنری هستیم، افزود: به عنوان نمونه اثر حجمی پرویز تناولی با قیمت 500 میلیون تومان توسط بانک پاسارگاد خریداری شد، بعد از مدتی این اثر با 500 درصد سود واگذار ‌شد، ایجاد این میزان ارزش افزوده از یک محصول هنری گواهی بر این مدعاست. در حال حاضر این بانک در حوزه اقتصاد هنر فعال است و به عنوان یک موسسه حقوقی براساس منطق سرمایه‌گذاری در حراج‌های مختلف شرکت می‌کند و در این زمینه نیز موفق عمل کرده است، اما همچنان برخی از بانک‌ها و موسسات مالی به صورت سنتی در بخش مسکن سرمایه‌گذاری می‌کنند و هنوز در زمینه اقتصاد هنر ورود پیدا نکرده‌اند .

این دانش‌آموخته مدیریت بازرگانی با بیان اینکه برخی گالری‌داران حاضرند برای تابلویی از سهراب سپهری قیمت سه میلیون دلار پرداخت کنند، عنوان کرد: ممکن است از نظر یک فرد عادی در این تابلو تنها چند درخت به تصویر کشیده شده باشد و زمان چندانی هم صرف کشیدن آن نشده باشد، اما در نگاه هنرمندان و فعالان حوزه اقتصاد هنر اینگونه آثار به دلایل مختلف از ارزش مادی و معنوی بسیار بالایی برخوردارند و ارزش بالای این آثار سبب می‌شود که مقوله اقتصاد هنر با تامل بیشتری مورد بررسی قرار بگیرد.

  وی با اشاره به فروش موفق فیلم "جدایی نادر از سیمین"، بیان کرد: اتفاقات هنری که موفقیت عمده‌ای را به دنبال دارند، نمونه‌های بارز سرمایه‌گذاری موفق هنری هستند. سوددهی محصولات هنری باعث می‌شود که سرمایه‌گذاری در بخش هنر فعال شده و در نتیجه، تولید نیز افزایش یابد، این موضوع به خودی خود می‌تواند در اقتصاد کشور و تولید ناخالص ملی سهم بسزایی داشته باشد .

این عضو اتاق بازرگانی خاطر‌نشان کرد: در حال حاضر ترکیه با تولید سریال‌هایی که فاقد هر‌گونه ارزش هنری و فرهنگی هستند، ارزآوری نسبتا بالایی دارد، بر همین اساس با توجه به اینکه هنرمندان ما عموما آثار باارزشی تولید می کنند، می‌توانند وارد این بازار شوند، کشور ما در منطقه از نظر هنرهای حجمی و سینمایی جایگاه مطلوبی دارد و بازارهای جهانی هنرمندان ما را می‌شناسند، این موضوع می‌تواند سبب‌ساز موفقیت در زمینه اقتصاد هنر شود و بر تولید ناخالص ملی و کاهش بیکاری اثر مثبتی داشته باشد .

یزدانی عنوان کرد: سینما در صورت فروش بیشتر، بازار فعالی خواهد داشت و این به معنای آنست که باید در تولیدات سینمایی مخاطبان بیشتری جذب سینما شوند، اما در خصوص دیگر تولیدات هنری در همه جای دنیا، خرید آثار هنری مختص عامه مردم نیست و صاحبان مازاد پول به منظور سرمایه‌گذاری یا صرفا بدلیل علاقه‌مندی به این تولیدات، اقدام به خرید این محصولات می‌کنند .

اتکا به سرمایه‌‌های دولتی هنرمندان را دچار ایستایی می‌کند

وی در خصوص بن‌بست‌های اقتصاد هنر در استان مرکزی، بیان کرد: گالری ثابت هنری در این استان برا‌ی عرضه آثار هنری وجود ندارد، همچنین هنرمندان اگر بخواهند در زمینه اقتصاد هنر فعالیتی داشته باشند ترجیح می‌دهند اینکار را در تهران انجام دهند و به طور کلی توجه بیشتری به مرکز دارند، در صورتی که اگر عرضه آثار هنری در شهرستان‌ افزایش یابد، راه برای افرادی که به دنبال سرمایه‌گذاری هنری هستند، باز می‌شود .

یزدانی متکی نبودن هنرمندان به سرمایه‌گذاری دولتی را نخستین گام برای برون رفت از بن‌بست اقتصادی هنر برشمرد و افزود: اتکا به سرمایه‌‌های دولتی هنرمندان را به شدت دچار ایستایی می‌کند، علت ‌آن هم اینست که هنرمند مجبور است طبق ذوق و سلیقه فرد مسئول عمل کند و این در حالی است که در صورت تغییر مسئول مربوطه دید‌گاه مسئول جدید با مسئول قبلی تفاوت زیادی دارد و هنرمند مجبور است خود را با نگرش دیگری وفق دهد .

وی در ادامه عنوان کرد: ورود بخش خصوصی به حوزه هنر می‌تواند راهگشا باشد، کمرنگ شدن نقش دولت در این حوزه مزایای زیادی دارد و گسترش نقش دولتی کمکی به هنرمندان نخواهد کرد و نتیجه آن اینست که هنرمند بجای پرداختن به هنر، نگران انتخاب ریاست جمهوری، شورای شهر و مدیران کل فرهنگ و ارشاد اسلامی ا‌ست .

یزدانی افزود: عادت کردیم همه مسائل را دولت برای ما حل کند، فکر می‌کنیم برای هر معضلی اداره و بودجه لازم است، منتظر نباشیم دولت همه مشکلات را حل کند، بر همین اساس الگوی مناسب اینست که دولت فضای هنری ایجاد کند و آنرا به انجمن‌های غیردولتی واگذار کند و بعد از آن هم دیگر دخالتی در این حوزه نداشته باشد، اینجاست که انجمن‌ها با ارائه راهکار‌های مناسب باید بتواند بدون نیاز به بودجه های دولتی مجموعه‌های مختلف را اداره کنند. البته نهادها وظایفه دارند که به هنرمندان کمک کنند، شورای شهر و شهرداری می‌توانند کمک‌ شایانی در این زمینه به هنرمندان داشته باشند .

تبدیل هنرمند به کارمند بدترین کار است/ هیچ هنرمند دولتی تاکنون شاهکار هنری خلق نکرده

وی با بیان اینکه تبدیل کردن هنرمندان به کارمندان دولتی بدترین کار است، افزود: با یک مقایسه در‌می‌یابیم که هیچ هنرمند دولتی به ازای بودجه دولتی که برای انجام فعالیت‌هایش دریافت کرده، شاهکار هنری خلق نکرده است. در همین راستا اگر آثار تلویزیونی با سرمایه‌گذاری چندین میلیارد تومانی را با فیلم‌های پرفروش ایران در خارج از کشور که سرمایه‌گذای چندانی نیز نداشته‌اند مقایسه کنیم، می‌توان پی ‌برد که در این حوزه سرمایه‌گذاری هنگفت دولتی باعث بالا رفتن کیفیت فعالیت‌های هنری نشده است .

وی با بیان مزایای ورود بخش خصوصی به بازار هنر، اظهار کرد: به علت اینکه سرمایه‌گذاری در بخش هنر دیربازده است، با ایجاد جاذبه می‌توان سرمایه‌گذاران را به این بخش جذب کرد. بخش خصوصی وارد هر عرصه‌ای که می‌شود با منطق خود به دنبال بازاریابی و گسترش می‌رود، به عنوان نمونه شرکت‌های تبلیغاتی در تهران با توجه به منابع مالی که در اختیار داشتند در بخش تولید فیلم سینمایی و فضاهای ورزشی سرمایه‌‌گذاری مطلوبی داشتند و نتیجه آنهم یک سود دو طرفه بود .

فضای مجازی فرصت عرضه آثار هنری است

یزدانی اظهار کرد: برخی هنرمندان برای ارائه تولیدات هنری خود منتظر هستند تا ارگان خاصی‌ از آنها حمایت کند، اما با وجود فضای مجازی دیگر هیچ بهانه‌ای برای هنرمندان در این خصوص باقی نمی‌ماند، البته الزامی نیست که تولید‌کننده، بازاریاب و فروشنده یکی باشند، پرداختن به هر کدام از این موضوعات مقوله‌ای جداست، به هر میزان اقتصاد مدرن‌تر باشد روش‌های عرضه کالا‌ متنوع‌تر و جدیدتر خواهد بود .

وی در خصوص نبود سالن بلک‌باکس در اراک، بیان کرد: کمبود فضاهای فیزیکی در شهر اراک متاسفانه علامت خوبی از نظر رشد فرهنگی نیست، اما هنرمندان نباید خود را محدود به نبود این فضاها کنند، هنرمند تئاتر می‌تواند کف خیابان یا در یک مدرسه اجرا داشته باشد، درست است که وجود سالن تئاتر ضروری و باارزش است، اما نبودن آن هم دلیل شاخصی برای کم‌کاری در هنر نمایش نیست .

  وی خاطرنشان کرد: در بیشتر نقاط دنیا اجرای تئاتر هزینه‌بر است و سرمایه‌گذاری سود‌دهی محسوب نمی‌شود، در نتیجه با ایجاد تالارهای هنری، ایجاد پوشش‌های بیمه‌ای و معافیت‌های مالیاتی می‌توان به فعال کردن سرمایه‌گذاران در این بخش کمک کرد .

یزدانی در این خصوص که کارگری بودن اراک چه تاثیری در استقبال مردم آن از محصولات فرهنگی دارد، گفت: کارگری بودن اراک و عدم استقبال مردم این شهر از هنر دلیل بر این نیست که فعالیت‌های هنری در اراک را تعطیل شده بدانیم، ارتقا سطح نگرش به هنر یکی از وظایف هنرمندان است، هر چند این وظیفه در مورد نهادها جدی‌تر است، اما در مورد هنرمندان هم این وظیفه وجود دارد .

وی در ادامه با بیان اینکه زمانی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان با یک دستگاه اتوبوس و یک پرده ساده سینما مردم را در همه نقاط حتی روستاها به تماشای سینما یا تئاتر دعوت می‌کرد، افزود: هنرمندان ما هم می‌توانند اینکار را انجام دهند، چرا منتظر هستند، چرا انجمن تئاتر منتظر است که با اختصاص بودجه و تهیه فضای مناسب کار هنری انجام دهند. بسیاری از فعالیت‌ها را می‌توان با سرمایه گذاری کوچک و با خلاقیت فردی انجام داد .

یزدانی در خصوص رشد هنر و هنرمندان نسبت به گذشته، بیان کرد: در حال حاضر در بخش موسیقی سنتی در مقایسه با سال‌هایی که برنامه "گل‌ها" در رادیو ساخته می‌شد، کار ارزشمندی تولید نشده است، اما هنوز هم هنرمندان و نوازنده‌های زیادی هستند که با تکنیک‌های مختلف موسیقی به مراتب از 10 یا 20 سال پیش قوی‌تر کار می‌کنند، در حوزه سینما و تئاتر نیز به همین منوال است، در گذشته با حضور و فعالیت تک‌چهره‌های درخشان در عرصه هنر مواجه بودیم، اما امروزه دوران درخشان تنوع هنرمند را در سینما،  تئاتر، موسیقی و دیگر رشته‌های هنری را شاهد هستیم.

وی افزود: سینمای ایران به لحاظ شاخص‌های هنری در سطح جهان شناخته شده است و در مقایسه با 30 سال پیش رشد کرده است، در مورد آثار تجسمی نیز همین موضوع مصداق دارد. نقاشی رئال جای خود را به نقاشی مدرن داده است و دیگر بازاری در مارکت جهانی ندارد، نقاشی مدرن ایران بسیار درخشان و باارزش است .

این دانش‌آموخته اقتصاد بازرگانی ادامه داد: با وجود اینکه دانشگاه‌ها بی‌رویه و بدون منطق فارغ‌التحصیلان را به جامعه عرضه می‌کنند، اما در میان این افراد چهره‌های درخشان زیادی وجود دارند و هنرمندانی که در این عرصه باقی می‌مانند، چهره‌های ماندگار این وادی را مشخص می‌کند .

وی در خصوص کار تیمی هنرمندان، عنوان کرد: مکتب سقاخانه در گذشته نمونه بارز کار تیمی است که طی آن هنرمندان مطرحی به دنیای هنر معرفی شدند. کارگاه‌های موسیقی نیز که در آن زمان بوجود آمد در جهت حفظ و اشاعه موسیقی فعالیت مطلوبی داشتند، کامکارها و شهرام ناظری و تمام گروه‌های هنری که بعدا تشکیل شدند از جمله هنرمندانی بودند که به صورت تیمی کار می‌کردند، همچنین کلاس‌های آموزش نویسند‌گی که به صورت ورک‌شاپ برگزار می‌شد، نویسندگان شاخصی به منصه ظهور رساند .

یزدانی افزود: عدم استقبال از کار‌تیمی به روحیات ایرانی ما برمی‌گردد و اصولا در ایران فعالیت تیمی برای مدت طولانی ادامه پیدا نمی‌کند. یادمان باشد که قرار نیست فرمول کار تیمی برای همه افراد مثمر ثمر باشد، ممکن است هنرمندی در تنهایی و عزلت شاهکار بیافریند یا این شاهکار در کارگاه و در حضور تعداد زیادی تماشاچی بوجود آید. برای هنرمند نباید تعیین تکلیف کرد که فعالیت خود را چطور ارائه دهد، برخی هنرمندان به تنهایی خود نیاز دارند و بر همین اساس کار سفارشی کردن هنر را نابود می‌کند .

حقوق، اضافه‌کاری، حق بیمه و کمک‌هزینه راهکار نجات بازار هنر نیست

وی در خصوص بورس هنر، عنوان کرد: مکانیزم ارزش‌گذاری برای تولیدات هنری عرضه و تقاضا است و این ارزش‌گذاری در بازار بورس عملی نیست. این موضوع اصولا مسئله پیچیده‌ای محسوب می‌شود و در هیچ جای جهان سازمان بورس عرضه‌کننده آثار هنری نیست .

وی با بیان اینکه "ثبت مالکیت معنوی" تاثیر با ارزش و قطعی در دنیای هنر دارد، گفت: مالکیت معنوی آثار به نفع هنرمندان است. در حال حاضر تولیدکنندگان آثار هنری از قاچاق سینمایی، فروش قاچاق کتاب‌های‌مجوزدار و ... آسیب می‌بینند. قانون کپی‌رایت به سرمایه‌گذاری بخش خصوصی کمک می‌کند و آنها تشویق ‌می‌شوند تا انگیره لازم برای سرمایه‌گذاری در بخش هنر را داشته باشند و نتیجه آنهم فعال شدن بازار هنر، افزایش معاملات هنری و استقلال مالی هنرمندان است. تعیین حقوق، اضافه‌کاری، حق بیمه و کمک‌هزینه راهکار نجات بازار هنر نیست .


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: