• دوشنبه ۲ اردیبهشت ماه، ۱۳۹۸ - ۱۴:۲۵
  • دسته بندی : اجتماعی
  • کد خبر : 982-184-5
  • خبرنگار : 10130
  • منبع خبر : ایسنا منطقه مرکزی

سرمایه های پنهانی که سیل با خود برد

دانشمندان می گویند سیل بالذاته ویرانگر نیست، در واقع اگر دستکاری در طبیعت انجام نشود یا دستکاری هایی که انجام می شود، حساب شده باشد و البته اگر انسان ها آمادگی لازم را برای رویارویی با سیل داشته باشند، این جریان عظیم مایه حیات می تواند حتی مفید هم واقع شود، گو اینکه آنچنانکه مسئولان می گویند سیلی که مدتی است بخش عظیمی از کشور را درگیر خسارات عمده کرده چندین برابر ضررهایش برای کشور سود بهمراه داشته است، البته این مورد را شاید از جهت تامین منابع آبی در کشور خشکی چون ایران می گویند.

به گزارش ایسنا، منطقه مرکزی، تغییرات ایجاد شده توسط بشر در کره زمین به قدری است که امروز تنها باید از زمین به عنوان یک مادر زخم خورده یاد کرد که نیازمند مراقبت بسیار است. در سال 1969 یک فعال صلح به نام جان مک کانل در اجلاس یونسکو روزی را به نام روز زمین مطرح کرد و از آن سال، هر ساله 22 آوریل برابر با 2 اردیبهشت عنوان روز زمین را در تقویم جهانی یدک می‌کشد تا حساسیت و دغدغه‌ای برای حفظ و حراست از تنها کره قابل زیست برای بشر در میان جهانیان ایجاد شود.

دستکاری بشر بر روی زمین روز به روز بیشتر می‌شود و به موازات آن روز به روز هشدارها و زنگ خطرهای بیشتری برای حفظ این کره به صدا درمی‌آید.

هر ساله برای این روز شعاری در نظر گرفته می‌شود و برای سال 2019 شعار "محافظت از گونه‌های زیستی و نه دوباره به زباله و پلاستیک" انتخاب شده است.

گونه‌های زیستی، حیات جانوری و گیاهی قرن‌های متمادی است که در اثر فعالیت های بشر تحت فشار و در معرض انقراض و تخریب قرار داشته‌اند و یکی از تبعات این فعالیت ها که به گرم شدن زمین و تغییر اقلیم منجر شده وقوع سیل های ویرانگر است.

سیلاب هایی که در ادامه فعالیت های مخرب بشر در کره زمین رخ می دهند، در بسیاری موارد همچون بلایی بر جامعه بشری نازل می شوند، اما تنها انسان ها نیستند که در چنین شرایطی باید تاوان اقدامات اشتباه خود یا پیشینیان شان را بدهند، گونه های زیستی نیز در این میان چوب ندانم کاری ها و زیاده طلبی های انسان ها را می خورند و در واقع تنها انسان ها نیستند که در جریان سیل های بنیان کن تمام هستی خود را از دست می دهند، سیلاب تمامی زیستمندان یک منطقه را از دم تیغ می گذراند و اگر انسان ها با نگاهی درست به اطرافشان بنگرند، سرمایه هایی که از دست می دهند تنها خانه و کاشانه و شغل آنها نیست، آنها سرمایه های زیستی خود را نیز از دست می دهند.

سیلاب های عظیم اخیر در ایران نیز چنین کردند و بخش قابل توجهی از تنوع زیستی مناطق درگیر سیل آسیب دید و زیستگاه‌ها تخریب شد ند یا در حال تخریب شدن هستند و با از بین رفتن هر زیستگاه قطعا گونه‌های جانوری و گیاهی و تنوع زیستی آن زیستگاه نیز با خطر جدی از بین رفتن مواجه می شود.

یک متخصص تنوع زیستی در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه به طور کلی هر حادثه‌ای که تغییر شکل یک زیستگاه و شرایط زیست را به دنبال داشته باشد، تنوع زیستی را متاثر می‌کند، گفت: در واقع بسته به نوع حوادث غیرمترقبه مانند آتش‌‌سوزی، سیل، زلزله که هر کدام ماهیت طبیعی خاص خود را دارند، نوع، حجم تخریب و تغییر زیستگاه‌ها، گونه‌های گیاهی و جانوری متفاوت است.

دکتر حسین ظهوری با اشاره به اینکه حیات‌وحش، تنوع زیستی و گونه‌ها با دو مقوله زیستگاه و جمعیت درگیر هستند، افزود: زمانی که حوادث زیستگاه را از بین می‌برند، جمعیت نیز متاثر می‌شود، هرچه میزان حوادث و خسارت با توجه به نوع رخداد، بیشتر باشد، قطعا در کنار از بین رفتن زیستگاه، بخشی از جمعیت آسیب می‌بیند و بخشی از بین می‌رود.

وی تصریح کرد: اساسا بُعد تخریبی حوادث غیرمترقبه برای زیستگاه، بیشتر از ابعاد مثبت است، شاید این حوادث از یک دیدگاه اثرات مثبت داشته باشد، اما به دلیل اینکه شکل و ساختار اصلی زیستگاه از بین می‌رود، باعث می‌شود موجوداتی که سال‌ها با یک شکل و ساختار در زیستگاه زندگی کرده‌اند، متاثر شوند.

ظهوری با اشاره به سیل اخیر در برخی از استان‌های کشور بیان کرد: بخشی از زیستگاه‌ها به دلیل دخل و تصرفات انسان تغییر شکل داده و وقوع سیل نیز تخریب بالایی را در زیستگاه ها باعث شد، شاید این سیل درصدد بازگرداندن زیستگاه‌ها به شکل اصلی و قدیمی آنها بوده باشد، به عنوان مثال ساخت‌وساز، خانه‌سازی و حتی شهرسازی در بستر یک رودخانه عاملی برای وقوع سیل بوده است و در این واقعه به نوعی عاملی برای بازگردندن شرایط طبیعت به شکل قدیمی و اصلی دنبال می‌شود.

وی بیان کرد: با وقوع سیل برخی از گونه‌ها از بین می‌روند و ممکن است برخی از اتفاقات که نسبت به آن علم و آگاهی وجود نداشته ایم، آشکار شود، حتی امکان دارد برخی از گونه‌ها که شناختی به آنها نداشتیم را مشاهده کنیم، طبیعت پیچیدگی خاص خود را دارد و با اطمینان 100 درصدی نمی‌توان گفت که نسبت به طبیعت یا یک زیستگاه شناخت کامل وجود دارد، بلکه باید جایی برای خطاها و ناشناخته‌ها باقی گذاشت. ممکن است یک واقعه و رخداد طبیعی گونه‌ای جدید را عیان کند، به همین دلیل تلاش فعالان محیط زیست و زیست‌شناسان باید بر شناخت کامل یک زیستگاه و در اختیار داشتن اطلاعات کامل از یک منطقه متمرکز شود.

این عضو انجمن نیروی طبیعت بریتیش کلمبیا اظهار کرد: موضوعات را باید از چند منظر مورد توجه قرار داد، از یک سو جامعه انسانی از وقایع طبیعی متضرر می‌شود و از سوی دیگر طبیعت، تنوع زیستی و گونه‌های جانوری و گیاهی دچار تخریب و خسارت می‌شوند، باید این تفاوت‌ها را مدنظر داشت چراکه گاهی موضوعاتی که برای جامعه انسانی مفید و مثبت هستند برای گونه‌های جانوری و گیاهی و تنوع زیستی مشکل‌آفرین خواهند بود.

وی با بیان اینکه وقایع طبیعی در طول میلیون‌ها سال زیستگاه های کره زمین را تغییر داده اند، گفت: با دستکاری صورت گرفته تغییرات بسیاری در زمین ایجاد شده و جامعه انسانی از دید خود به آنها نگاه می‌کند. در برخی از نقاط که نباید شهرسازی صورت می‌گرفت، شهر ساخته شده و امروز وقوع سیل، عواقب زیادی در این مناطق بر جای می‌گذارد و بخش زیادی از این خسارات را می‌توان تاوان عملکردهای اشتباه دانست چراکه طبیعت همواره روند عادی خود را طی می‌کند.

ظهوری در خصوص خسارات وارد شده به تنوع‌ زیستی در سیل اخیر گفت: هر فردی باید با توجه به تخصص خود به مردم و طبیعت کمک کند، برای ارزیابی آثار سیل که تخریب زیستگاه و آسیب تنوع‌زیستی را به دنبال دارد، باید مطالعه و بررسی دقیق را آغاز کرد، امروز به هر علتی سیل در کشور رخ داده است و در این شرایط باید مطالعه کرد، میزان و شدت حادثه، حجم تخریب و از بین رفتن زیستگاه‌ها و گونه‌ها را مورد بررسی قرار داد.

وی افزود: حیات‌جانوری متشکل از جانوران و موجودات کندرو و تندرو است که هرکدام قطعا آسیب خاص خود را متحمل شده‌اند چراکه ممکن است برخی از گونه‌ها فرصتی برای فرار نیافته باشند یا با وجود امکان فرار مامن و پناهگاهی پیدا نکرده‌ باشند. این پرسش‌ها و علامت سوال‌ها باید با مطالعه و بررسی مناطق، پاسخ داده شود تا بتوان خسارت دقیق را برآورد کرد.

این متخصص تنوع زیستی با بیان اینکه به هرحال سیل رخ داد، پس از مدتی آثار آن فروکش می‌کند و مردم به مناطق سیل‌زده به خانه‌های خود بازمی گردند و زندگی را مجددا آغاز می‌کنند، تاکید کرد: نکته مهم در این شرایط آغاز و انجام مطالعات برای کمک به مردم، اکوسیستم و طبیعت است تا برای آینده راهکارهای حفاظت از طبیعت را در کنار حفاظت از مردم در اختیار داشته باشیم.

وی اظهار کرد: متاسفانه راهکارها عموما بعد از وقوع بحران مطرح می‌شود در حالی که باید به مدیریت زیستگاه‌ها برگردیم، تلفیق مدیریت زیستگاه و مدیریت شهری بویژه در مناطقی که شهرها در کنار مناطق زیستی، پارک‌های ملی، جنگل‌ها، کنار یا روی بستر رودخانه واقع شده‌اند باید مدنظر قرار گیرد، باید در خصوص جنگل‌تراشی‌ها، تغییر کاربری اراضی و دیگر دخل و تصرف‌های انسانی مطالعه دقیق صورت گیرد تا بتوان از حوادث این چنینی جلوگیری کرد، اگر در کنار رودخانه ها، حاشیه‌های جنگلی و حریم در نظر گرفته شود و امور به صورت کارشناسی و با برنامه‌ریزی مدون و رویکرد اجرایی دنبال و مورد توجه واقع شود، قطعا امکان به حداقل رساندن تخریب ناشی از حوادث طبیعی میسر خواهد بود.

ظهوری با تاکید بر اینکه در این رابطه باید قوانین اجرایی نوشت و راهکارهای اجرایی تدوین کرد، گفت: مشکل بزرگ در طول سال‌های اخیر این است که همه چیز را از دید انسان نگاه می‌کنیم و برخی افراد امور را تنها از دید طبیعت مدنظر قرار می‌دهند، تا زمانی که نتوانیم نگاهی تلفیقی داشته باشیم و تعامل ایجاد نکنیم، پیشرفتی نخواهیم داشت. لازمه این امر آموزش است. ما همچنان درگیر ضعف‌های آموزشی هستیم. اگر بر این اساس که باید به انسان و طبیعت نگاهی توامان داشت و این نگاه آموزشی را در تمام سطوح ارائه کرد حرکت کنیم، می‌توان مسیر درست را در پیش گرفت.

وی اضافه کرد: وظیفه فعالان محیط زیست این است که آموزش درست ارائه کنند و این ذهنیت نگاه توامان، قوانین و راهکارها آماده شود تا در زمان وقوع بحران‌های این چنینی آمادگی لازم برای مقابله وجود داشته باشد، اگر در حوزه محیط زیست، تنوع زیستی و حیات وحش تیم حوادث غیرمترقبه آماده و تربیت کنیم، می‌دانیم که در زمان وقوع بحران شرایط چیست و با علم به داشته‌هایمان می‌توانیم با سرعت، آمارگیری، ارزیابی مشکلات و برآورد میزان تخریب و خسارات را داشته باشیم و با برنامه‌ریزی اجرایی در مسیر کنترل مشکلات حرکت کنیم.

ظهوری با بیان اینکه نباید در این مباحث درگیر احساسات شویم بلکه باید در کنار احساسات، موضوعات به صورت علمی و منطقی بررسی و واکاوی شوند، افزود: جبران همه خسارات به نوع مدیریت بازمی‌گردد، در سیل اخیر بخشی از زیستگاه‌های کشور و گونه‌های جانوری و گیاهی قطعا تخریب شد، آسیب دیده یا از بین رفته اند. احیای یک زیستگاه و یک منطقه اکولوژیک بسیار زمانبر است چراکه درباره طبیعت، رشد گیاهان و زاد و ولد حیوانات بحث می کنیم.

وی با طرح این سوال که آیا حیوانات پس از فروکش شدن سیل مجددا به این مناطق باز می‌گردند و گونه‌های گیاهی مجددا رشد می‌کنند یا خیر؟ بیان کرد: شاید پاسخ برخی از این سوالات منفی باشد. در گذشته سیل بزرگی در پارک ملی گلستان به عنوان یکی از بهترین نقاط دارای تنوع زیستی کشور رخ داد که پس از آن برخی از گونه‌های آبزی و ماهی در رودخانه پارک را از دست دادیم ولی از طرفی برخی گونه‌ها که قبل از سیل در این مناطق وجود نداشتند وارد این زیستگاه شدند. خوشبختانه به دلیل انجام مطالعات مناسب قبلی در منطقه، پس از وقوع این حادثه به سرعت امکان بررسی شرایط و مقایسه گونه‌های باقی مانده پس از سیل با قبل از وقوع سیل وجود داشت و این امر باعث شد که بلافاصله شرایط تحت بررسی و کنترل قرار گیرد. همواره این مناطق باید قبل از وقوع هر بحرانی مورد بررسی و مطالعه در ابعاد مختلف قرار گیرند.

ظهوری با تاکید بر اینکه همه این موارد، نیازمند مطالعه است، اگر مطالعات لازم جهت شناخت منطقه قبل از وقوع سیل گلستان انجام شده بود یا گونه‌ای از بین نمی‌رفت یا گونه‌های از دست رفته به سرعت شناسایی می‌شدند، گفت: باید مطالعات لازم از قبل انجام می‌گرفت، اما با توجه به اینکه چنین اطلاعاتی در دست نیست، باید در ابتدای امر گونه‌های موجود در مناطق سیل‌زده و درگیر آب شناسایی شوند، وسعت زیستگاه و گونه‌ها و تخریب ارزیابی شود، وضعیت زیستگاه و گونه‌های گیاهی و جانوری که درگیر سیل شده است بررسی شود، واکاوی شود آیا این گونه‌ها توان مقابله با سیل را داشته‌اند و در منطقه باقی مانده اند و یا به صوت کامل از بین رفته‌اند؟

وی تصریح کرد: متاسفانه مطالعات و اطلاعات لازم در اختیار نیست به همین دلیل در حاضر حاضر امکان  پاسخگویی به این سوالات میسر نیست و باید هرکدام از متخصصان محیط زیست این مناطق را تحت مطالعه قرار دهند تا کار برای آینده مشخص شود.

ظهوری در خصوص هزینه‌های لازم برای جبران تخریب و خسارات گفت: هزینه جبران خسارات در طبیعت بسیار زیاد و هنگفت است، عددسازی و ارزیابی ریالی یک تخریب در طبیعت به سادگی ممکن نیست و به راحتی و با هزینه کم نمی‌توان احیا را به انجام رساند چراکه برای تشکیل یک لایه سطحی خاک سال‌های سال‌ زمان نیاز است که در عدد و رقم نمی‌گنجد. در سیل اخیر خاک، گیاهان و جانوران از بین رفته اند و قطعا پیش‌بینی هزینه تخریب به راحتی ممکن نیست و باید کار کارشناسی دقیق انجام شود.

به گزارش ایسنا، زمین با حیات انسانی و جانوری و گیاهی خود معنا پیدا می‌کند، درست در آستانه روز زمین پاک بخش عمده‌ای از زیستمندان و زیستگاه‌های زمین در ایران بواسطه وقوع سیل از دست رفته که قطعا جبران و احیای آن به این زودی‌ها ممکن نخواهد بود و شاید برخی از گونه‌ها را برای همیشه از دست داده باشیم، اما موضوع اینجاست که به هرحال سیل رخ داده است تنها می‌توان داشته‌های باقیمانده را نجات داد و گونه‌های زیستی موجود را حفظ کرد و چاره‌ای برای آینده و جلوگیری از تکرار مجدد این حوادث و بحران‌ها تدوین کرد.

 


انتهای پیام

ارسال خبر به دوستان

* گیرنده(ها):

آدرس ایمیل ها را با علامت کاما از هم جدا نمایید. (حداکثر 3 آدرس پست الکترونیکی گیرنده را وارد نمایید)
متن ارسال:

ارسال نظر

نام و نام خانوادگی:
آدرس سایت شما:
* آدرس پست الکترونیکی:
* متن:
* کد مقابل را وارد نمایید: